Bilim ve Teknoloji Haberleri Programlar

Aral�k 17, 2007

Mikroenjeksiyon Nedir?,Yumurtal�klar�n uyar�lmas�,Yumurta toplama,Embriyo transferi,Gebelik Testi

Mikroenjeksiyon Nedir?

Yumurta k�lt�r� ve sperm haz�rlanmas� tamamland�ktan sonra d�llenme safhas�na ge�ilir. D�llenme standart t�p bebek (in vitro fertilizasyon; IVF) veya mikroenjeksiyon (intrasitoplazmik sperm injeksiyonu; ICSI) ile sa�lan�r. IVF ve ICSI’nin tek fark� d�lleme safhas�d�r; bunun d��nda t�m basamaklar tamam�yla ayn�d�r. IVF g�r�n�r sperm problemi olmayan olgularda tercih edilir. ICSI ise sperm problemi olan ve izah edilemeyen infertilite olgular�nda tercih edilir. IVF’de y�kanan sperm yumurta yan�na konur ve sperm kendisi d�llemeyi ger�ekle�tirir. ICSI’de IVF’den farkl� olarak �ncelikle, yumurta etraf�ndaki h�creler eritilir ve bu �ekilde yumurta mikroenjeksiyona haz�r hale getirilir. Yumurta etraf�ndaki h�creler eritildikten sonra, yumurtan�n olgunlu�u de�erlendirilir. �� tip olgunlukta yumurta vard�r: Metafaz-2 yumurta (olgun yumurta) (�ekil 1); Metafaz-1 yumurta (orta derecede olgun yumurta) (�ekil 2); Germinal-vezik�l yumurta (olgun olmayan yumurta) (�ekil 3). Sadece metafaz-2 yumurtalara mikroenjeksiyon yap�l�r. Germinal vezik�l yumurtalar kullan�lamaz; Metafaz-1 yumurtalar�n ortalama %20’si metafaz-2 yumurtaya g�n i�inde d�n��ebilir ve mikroenjeksiyon i�in kullan�labilir.

�ekil 1

�ekil 2

�ekil 3

Mikroenjeksiyonda bir sperm �zel bir mikroskop alt�nda bir yumurta i�erisine yerle�tirilir (�ekiller 4-7).

�ekil 4	�ekil 5
�ekil 6

D�llenen yumurtalar ink�bat�re yerle�tirilir.

Yumurtal�klar�n Uyar�lmas�

Tedavinin ilk a�amas� yeterli say�da d�llenme yetene�ine sahip yumurta elde edebilmektir. Bu ama�la yumurtal�klar �e�itli ila�lar ile uyar�l�rlar. �nsanda ilk t�p bebek gebeli�i, do�al bir adet d�neminde elde edilmi� tek yumurta d�llenmesi ile elde edilmi� olsa bile, birden fazla say�da embriyo transfer edilmesi, ba�ar� olas�l��n� artt�rmaktad�r. Gerekti�i kadar fazla say�da embriyo elde etmenin tek yolu gerekti�i kadar fazla say�da yumurta elde etmektir. G�n�m�zde d�nyadaki hemen hemen t�p bebek merkezlerinde yumurtal�klar�n uyar�lmas� uygulanmaktad�r.

�nitemizde her olguya, kendi �zelliklerine g�re, bireyselle�tirilmi�, yumurta uyar�m protokolu uygulan�r.

GnRH ANALO�U

GnRH analoglar�, yumurtal�klar� uyar�m protokollerinin �ok �nemli bir k�sm�n� olu�turur. Baz� �zel durumlarda protokole bir do�um kontrol hap� da eklenebilir.

A. LUCR�N

�� protokol olarak kullan�labilinir:

1) Uzun protokol (luteal protokol);

2) Stop-protokol ve

3) Mikrodoz flare-up protokol.

1. Luteal long protokol: En s�k kullan�lan protokoldur. Adetin 21. g�n� (veya beklenen adetden bir hafta �nce) ba�lan�r. G�nl�k doz, aksi belirtilmedi�i takdirde, 10 �nite’dir. Gonadotropin i�nelerine ba�land�� g�n, Lucrin dozu 5 �nite’ye d��r�l�r. G�nde bir kez, g�n�n ayn� zaman�nda, cilt alt� olarak yap�l�r. Lucrin, Profasi/ Pregnyl g�n�ne kadar devam edilir.

2. Stop-protokol: �zellikle k�t� over yan�t� olan veya �ng�r�len hastalarda tercih edilir. K�t� over yan�t� olabilecek olan hastalar: 1) daha �nceki t�p bebek uygulamas�nda 3’den az yumurta toplanm�� ve/veya Pregnyl/Profasi g�n�nde bak�lan E2 d�zeyi 500 pg/ml alt�nda olan bayanlar; 2) 3. g�n FSH de�eri 10 IU/L �zerinde ve/veya E2 de�eri 60 pg/ml �zeri olanlar; 3) ileri bayan ya�� (>39), tek over varl�� (daha �nce di�er overin cerrahi olarak ��kart�ld�� olgular), daha �nce kist ameliyat� olan olgular, ileri evre endometriozis varl��. An�lan bu durumlardan herhangi birisinin varl��nda, �nitemiz, size stop-protokol kullan�lmas�n� uygun g�rebilir.

Stop-protokolda adetin 21. g�n� (veya �ng�r�len adetden 7 g�n �nce) Lucrin g�nde-tek doz 10 �nite, cilt alt� olarak ba�lan�r. Adetin 2.-4. g�n� sabah 08.30’da Hastanemize ba�vurarak kanda E2 ve vajinal ultrasonografi yap�ld�ktan sonra y�ksek doz gonadotropin injeksiyonlar�n�za (genellikle g�nde 6 veya 8 ampul) ba�lan�r. Gonadotropin injeksiyonlar�na ba�land�� g�n, bir daha kullan�lmamak �zere, Lucrin kesilir. G�nde 5 tozdan daha y�ksek olan gonadotropin dozlamas�nda, sabah ve ak�ama b�lme yap�l�r (�rne�in g�nde 5 toz uygulamada, sabah 2 toz + 1 su, ak�am 3 toz + 1 su; sabah injeksiyonu E2, LH i�in kan vermeden sonra).

Stop-Lucrin protokolunda gonadotropin injeksiyonu takibinde E2 ile birlikte daima LH takibi de beraberinde yap�l�r.

3. Mikrodoz flare-up protokolu: Stop-protokol’a benzer �ekilde �zellikle k�t� over yan�t� olan veya �ng�r�len hastalarda tercih edilir. Bu protokolde, daima Lucrin �ncesi, bir do�um kontrol hap� (�rne�in Lo-ovral) kullan�l�r. Adetin ba�lad�� g�n 1. g�n kabul edilecek olur ise, 3. g�n g�nde tek doz Lo-ovral kullan�l�r. Lo-ovral kullan�m� i�in hastan�n sigara i�memesi ve y�ksek tansiyon problemi olmamas� gerekmektedir.

24. g�n (Lo-ovral’in ba�land�� g�n 1. g�n olarak kabul edilir ise), Anatolia T�p Bebek Laboratuvar’�nda suland�r�larak haz�rlanm�� olan Lucrin’e ba�lan�r. Suland�rma sadece Anatolia T�p Bebek Laboratuar’�nda yap�l�r. Suland�r�lm�� Lucrin kullan�larak ba�lama dozu, sabah 10 �nite, ak�am 10 �nite’dir. Lucrin kullan�m�, �atlat�c� i�ne Profasi/Pregnyl yap�ld�� g�ne kadar devam edilir.

25. veya 26. g�n (Lo-ovral’in ba�land�� g�n 1. g�n olarak kabul edilir ise) bazal E2, LH bak�l�r (sabah 08.30-09.00; Androloji �nitesi) ve ayn� g�n bazal ultrasonografi yap�l�r (6 No’lu oda, sabah 09.00-10.00). Mikrodoz flare-up protokolunda gonadotropin injeksiyonu takibinde E2 ile birlikte daima LH takibi de beraberinde yap�l�r. 26. g�n y�ksek doz gonadotropin injeksiyonlar�na (genellikle g�nde 6 veya 8 ampul) ba�lan�r. G�nde 5 tozdan daha y�ksek olan dozlamada, sabah ve ak�ama b�lme yap�l�r (�rne�in g�nde 5 toz uygulamada, sabah 2 toz + 1 su, ak�am 3 toz + 1 su; sabah injeksiyonu E2, LH i�in kan vermeden sonra).

B. SUPRECUR / SUPREFACT

Uzun protokol (luteal long protokol): Adetin 21. g�n� (veya beklenen adetden bir hafta �nce) ba�lan�r. Doz g�nde 600 mikrogramd�r. Suprecur’�n her bir pufu (burun f�s f�s�) 150 mikrogramd�r; dolay�s�yla g�nde toplam 4 puff (6 saatde bir) kullan�lmal�d�r. Suprefact’�n her bir pufu 100 mikrogramd�r; dolay�s�yla g�nde toplam 6 puff (4 saatde bir) kullan�lmal�d�r.

Suprecur/Suprefact son enjeksiyon olan �atlat�c� i�ne (Profasi veya Pregnyl) kullan�lana dek devam edilir.

Suprecur/Suprefact m�mk�n oldu�u �l��de buzdolab�nda (buzluk de�il) muhafaza edilmelidir. Her ne kadar oda s�cakl��nda da muhafaza edilebilir ise de ��k ve �s�dan uzak muhafaza edilmelidir.

Suprecur/Suprefact kullan�m�na ba�l� olarak sa�l�kl� bayanlarda ciddi ila� yan etkisi bildirilmemi�tir. E�er herhangi bir yan etki hisseder iseniz, l�tfen bizleri bilgilendiriniz. A��ld�ktan sonra 30 g�nden fazla �i�ede kalan ilac� art�k tekrar kullanmay�n�z. �la� son kullan�m tarihine de l�tfen dikkat ediniz.

GONADOTROP�N �NJEKS�YONLARI

Gonal-F, Puregon, Metrodin-hp, Follegon, Menogon, Humegon ve Pergonal kullan�lan gonadotropin i�nelerinin piyasa isimleridir. Bu i�neler �ok say�da follik�l elde etmek i�in kullan�l�rlar. Etkinlik ve emniyetlilikleri a�a�� yukar� benzerdir. �u i�neler kal�a i�i injeksiyon (intramusk�ler) olarak yap�l�rlar: Menogon, Humegon ve Pergonal. �u i�neler ise kal�a i�i injeksiyon yap�labildikleri gibi, cilt alt� (subk�tan) da yap�labilirler: Gonal-F, Puregon ve Metrodin-hp. Cilt alt� yap�lmas�n�n etkinli�i kal�a i�i yap�l�m ile benzerdir. Cilt alt� yap�lmas�n�n avantaj�, hastan�n, bir sa�l�k g�revlisine ihtiya� duymaks�z�n, kendisinin veya e�inin injeksiyonu yapabilmesidir.

Yukar�da ad� ge�en t�m gonadotropin i�nelerinin en iyi muhafazas� buzdolab�nda (buzluk de�il; +4 �C’de) olur. Bununla birlikte, ad� ge�en t�m gonadotropin ampulleri oda s�cakl��nda da uzun s�re muhafaza edilebilirler. Oda s�cakl��nda muhafazan�n, �zellikle s�cak havalarda ilac�n bozulmas� ve etkinli�nin azalmas�na neden olabilece�ini unutmay�n�z.

�lk injeksiyon genellikle adetin 2.-4. g�nleri aras� ba�lan�r. E�er ilk ba�lama hafta sonuna geliyor ise, hafta ba�� Pazartesi ba�laman�n (adetin 4-6. g�n� ba�laman�n) bir sak�ncas� yoktur (Suprecur/Suprefact veya Lucrin kullan�m�na ba�l� esneklik nedeni ile).

Gonal-F, Metrodin-hp, Follegon, Menogon ve Humegon ampullerinin her birinin i�inde 75 �nite FSH bulunur. Puregon ampul�n�n i�inde ise 50 �nite FSH bulunur.

A�a��da belirtilen gonadotropin i�nelerin bir kutusunda 1 ampul toz ve 1 ampul ��z�c� su bulunur: Gonal-F, Puregon, Metrodin-hp, Follegon ve Pergonal. Pergonal’in bir kutusunda 10 toz ve 10 ��z�c� su i�eren formu da vard�r. Humegon’un 1 kutusunda 10 ampul toz ve 10 ampul ��z�c� su bulunur. Menogon’un 1 kutusunda 5 ampul toz ve 5 ampul ��z�c� su bulunur.

Kas i�i enjeksiyon i�in kal�a �st-d�� yan� tercih edilirken, cilt alt� enjeksiyon i�in �n kar�n duvar�, veya uyluk �n k�sm� (�n k�sm�n�n ��de bir orta k�sm�) tercih edilir.

Gonadotropin kullan�m�n yan etkilerinden bir tanesi, yumurtalar�n a��r� uyar�m�na ba�l�, overyan hiperstim�lasyon sendromudur (OHSS). Bu durumda, v�cudta a��r� su tutulmas�, buna ba�l� kilo art�� olur. OHSS, geli�ecek ise, embriyo transferinden sonra g�nler i�inde ortaya ��kar.
OHSS ile ilgili a�a��da belirtilen bulgulardan bir veya daha fazlas� g�r�lebilir:

1. Kar�nda a��r� �i�lik hissi
2. Alt kar�n a�r�s�: kar�nda a��r� �i�lik, gerginlik hissi ve a�r� (bir miktar, abart�l� olmayan kar�nda �i�lik hissi ve a�r� normal olarak olabilir). Bazen beraberinde bulant�, kusma, ve/veya ishal olabilir.
3. Kilo al�m�: �ki ard��k g�nde ani, h�zl� ve 1 kilodan fazla kilo art��
4. �drar ��kt�s�: Dikkati �eken idrar ��kt�s�nda azalma veya artma
5. Bulant�, her zamanki yemek ve i�ecekleri yiyememe veya i�ememe
6. Nefes darl��

ANTAGON�ST PROTOKOL

GnRH agonist ila�lar�ndan farkl� olarak etkisi �ok k�sa s�rede ba�lar. Cetrorelix ve Ganirelix ad�nda iki �r�n kullan�lmaktad�r. Tek doz ve �oklu doz uygulamalar� vard�r. Tekli dozun (3mg) LH y�kselmesini �nleme s�resi 96 saattir. E�er 3 mg doz sonras� 4 g�n i�inde Hcg verilmez ise g�nl�k 0.25mg.l�k ek dozlar yap�lmas� gerekir. �oklu doz protokolde ise GnRH antagonisti siklusun 7.g�n�nde( gonadotropin e�er siklusun 2.g�n�nde ba�lan�r ise gonadotropin uygulamas�n�n 5.g�n�nde) 0.25 mg /g�n ba�lan�r ve her g�n yap�larak Hcg g�n�ne kadar devam edilir. Son zamanlarda, gerek �oklu doz gerekse de tek doz �emalar�nda , esneklik sa�lanmas� i�in dominant folik�l 14 mm �apa ula�t��nda antagonist ba�lanmas� �nerilmektedir.

Yumurtal�k kanseri �zerine bir bilgi

Yumurtal�k kanseri, k�s�r veya hi� do�urmam�� bayanlarda daha s�k g�r�l�r. Baz� geriye d�n�k �al��malarda yumurtlatma ila�lar�n�n yumurtal�k kanseri riskini artt�rd�� bildirilmi�se de, g�n�m�zdeki mevcut bilgiler dahilinde bu �ekilde ila� kullan�m�n�n yumurtal�k kanseri riskini artt�rd��na dair neden-sonu� ili�kisi kesin olarak g�sterilememi�tir.

TAK�PDE KULLANILAN TESTLER

Kan testleri

Estradiol (E2)
Kanda E2 �l��m� yumurtal�k fonksiyonu ve follik�l geli�iminin �ok iyi bir g�stergesidir. Bu nedenle takip esnas�nda s�kl�kla kanda E2 tetkiki yap�l�r. E2 bak�lmas� i�in a� olunmas� gerekmemektedir,. �lk E2 adetin 2.-4. g�nleri ilk gonadotropin i�nesine ba�lamadan bak�l�r ve gerekti�i kadar �nite taraf�nca planlan�r.

Luteinize edici hormon (LH)
LH, beyinde pit�iter bezden salg�lanan ve yumurtlamay� (ovulasyon) sa�layan bir hormondur. Stop-Lucrin ve mikrodoz flare-up protokollar�nda kanda , E2 ile birlikte LH seviyesine de daima birlikte bak�l�r.

Vajinal ultrasonografi

Kanda E2 ile birlikte kullan�ld��nda vajinal ultrasonografi, follik�ler b�y�me hakk�nda �ok de�erli bilgi verir. Vajinal ultrasonografi �ncesi mesanenin tamam� ile bo� olmas� arzu edilir.

HCG (PROFASI veya PREGNYL) �NJEKS�YONU

Kan E2 seviyesi 500 pg/ml �zerine ��kt��nda ve vajinal ultrasonografide 3 veya daha fazla 15-20 mm �apdan b�y�k foll�k�l geli�ti�inde, hCG injeksiyonu yap�l�r. Olgun yumurta elde etme �ans�, en fazla, 15-20 mm �apl� follik�llerdendir. Profasi veya Pregnyl enjeksiyonu, yumurtalar�n son olgunla�mas�n� sa�layarak d�llenme i�in uygun hale d�n��t�r�r. 15 mm �apdan k��k follik�llerden de, ihtimal d��k olmakla birlikte, olgun yumurta elde edilebilir.

Pregnyl ve Profasi, 5,000 �nite i�eren toz ve ��z�c� su’dan olu�urlar. Profasi’nin bir kutusunda 1 toz ve 1 su bulunur. Pregnyl’in bir kutusunda 3 toz ve 3 su veya 1 toz ve 1 su vard�r.

Pregnyl / Profasi’nin en iyi muhafazas� buzdolab�nda (buzluk de�il; +4 �C’de) olur. Bununla birlikte, her iki ila� da oda s�cakl��nda uzun s�re muhafaza edilebilirler. Oda s�cakl��nda muhafazan�n, �zellikle s�cak havalarda ilac�n bozulmas� ve etkinli�inin azalmas�na neden olabilece�ini unutmay�n�z.

TEDAV� PLANI DE��T�R�LMES�

1. Yakla��k %15 olguda, tedavi, hCG (Pregnyl veya Profasi) verilmeden iptal edilir. Tedavi iptalinin en �nemli nedeni yetersiz yumurtal�k yan�t�d�r. 15 mm �apdan b�y�k 3 foll�k�lden az foll�k�l geli�mesi ve/veya yetersiz E2 yan�t� en s�k iptal nedenleridir. B�yle bir durumda, bir sonraki tedavi ay�nda, ila� protokolunda de�i�iklik yap�labilir ve mikrodoz flare-up/stop-protokol tercih edilebilir ve gonadotropin dozu artt�r�labilir. B�yle bir durumda doktorunuz size detayl� olarak durum bilgilendirmesi yapacakt�r.
2. Baz� olgularda gonadotropin i�nesine ba�lamadan �nce GnRH analo�u ile arzu edilen tam bask�lanma sa�lanmayabilir (E2 y�ksek ve/veya yumurtal�k kisti olabilir). B�yle bir durumda �nitemiz, o ay i�in iptal karar� alabilir ve bir sonraki ay do�um kontrol hap eklenmesini uygun g�rebilir. Alternatif olarak, kistin vajinal ultrasonografi e�li�inde aspirasyonu ve/veya gonadotropine ba�lamadan �nce GnRH analog s�resinin uzat�lmas�n� uygun g�rebilir.
3. Bazen, E2 a��r� y�kselebilir (4,000-5,000 pg/ml �zeri durumlar) ki bu arzu edilmeyen overyan hiperstim�lasyon sendromu (OHSS) riskini artt�rabilir. B�yle bir durumda, drift denilen, i�ne (gonadotropin) yapmaks�z�n, g�nl�k E2 ve ultrasonografi ile takip edilir. E2 bu �ekilde takip sonras� d��t��nde (genellikle 5,000 pg/ml alt�) hCG (Profasi veya Pregnyl) verilir ve yumurta toplama i�lemi planlan�r.

Yumurta Toplama

Ovulasyon uyar�m� ile belirli b�y�kl��e ula�m�� follik�ller (ultrasonografide g�zlenen i�i s�v� dolu yumurta i�eren yap�lar) elde edildi�inde, �atlat�c� i�ne (hCG; Profasi veya Pregnyl) yap�l�r ve 36 saat sonras�nda yumurta toplama i�lemi uygulan�r.

G�n�m�zde yumurta toplama i�lemi daima vajinal ultrasonografi e�li�inde yap�l�r. Hasta jinekolojik muayene pozisiyonunda yatar iken, �zeri steril �rt�ler ile �rt�l�r, spekulum uygulamas� sonras� vajinal lokal saha temizli�i uygulan�r. Yumurta toplama i�lemi i�in damar yolundan a�r� kesici ve sakinle�tirici ila� ve rahim a�z�na (serviks) lokal anestezi yap�l�r. A�r� e�i�i �ok d��k olan bayanlar, arzu ederler ise yumurta toplama i�lemi genel anestezi alt�nda da yap�labilir. Ard�ndan vajinal ultrasonografiye ge�ilir. Vajinal ultrasonografi �zerinde bulunan k�lavuz i�inden ge�irilen bir i�ne ile overlere ula��l�r. Her bir follik�le teker teker girilerek i�eri�i �zel bir aspirat�r yard�m� ile �s�t�lm�� steril bir t�pe bo�alt�l�r. T�p i�eri�i hemen laboratuara ge�irilerek yumurta i�erip i�ermedi�i mikroskop alt�nda incelenir. Bazen, foll�k�lden ilk �ekmede (aspirasyon) yumurta elde edilemez ise, foll�k�l i�i �zel bir s�v� ile y�kan�r ve kalm�� olabilecek yumurta al�nmaya �al��l�r. Bu �ekilde t�m follik�ler i�inden yumurta toplanmas�na �al��l�r.

Yumurta toplama i�lemi yakla��k 15-20 dakika s�rer. Bir saat istirahat sonras�, hasta evine gidebilir. E�er bay arzu eder ise, yumurta toplama i�lemi esnas�nda e�ine refakat edebilir.

Oosit toplama i�leminin komplikasyon oran� �ok d��kt�r. En s�k kar��la��lan komplikasyon vajen duvar�ndan i�nenin girdi�i yerden olabilecek kanamad�r ki bu hemen daima basit tamponaj ile kontrol edilir. Enfeksiyon oran� ise ihmal edilebilecek d�zeydedir.

Genel olarak lokal anestezi alt�nda yumurta toplama, hastalar taraf�nca �ok iyi tolere edilen emniyetli bir i�lemdir.

YUMURTA TOPLAMA ��LEM� �NCES�

Yumurta toplama �ncesi a�a��daki hususlara uymaya �zen g�steriniz:

1. Aspirin veya benzeri (Apranax vs) ila�lar kullanmay�n�z. Bu t�r ila�lar p�ht�la�may� etkileyerek, i�lem esnas�nda kanama riskini artt�rabilirler.
2. Genel anestezi �ok nadir durumlarda kullan�l�rsa da, yine de haz�rl�kl� olmak i�in, i�lemden 1 gece �ncesi saat 24.00’den sonra a��zdan hi� bir �ey almamak (yemek ve i�ecek) gerekir.
3. K�ymetli e�yalar�n�z� (m�cevher, para, kredi kart, vs) evde b�rak�n�z; evlilik y�z��n�z kalabilir.

YUMURTA TOPLAMA ��LEM� SONRASI

Genellikle bir saat sonras�nda hasta hastaneden ayr�labilir ve 24 saat evde istirahat etmesi istenir. A�a��daki hususlara dikkat etmek gerekir:

1. 24 saat i�inde araba kullanmay�n�z ve i�inize ba�lamay�n�z.
2. Evde istirahat ediniz; hareket (ekzersiz) i�in kendi s�n�r�n�z� kendiniz �iziniz.
3. Yiyecek ve i�ecekde herhangi bir s�n�rlama yoktur; sigara ve alkol kullanmay�n�z.
4. Du�, banyo 24 saatden sonra al�nabilir.
5. Cinsel ili�kide bulunmay�n�z.
6. Parasetomol (Parol) benzeri a�r� kesici kullan�labilir.
7. Progesteron (Proluton) kullanmaya yumurta toplama i�leminden 1 g�n sonra ba�layacaks�n�z. Progesteron kullanmaya gebelik testi yapt�rd��n�z g�ne dek devam edeceksiniz. Gebelik testi sonucuna g�re, doktorunuz devam� veya kesilmesi konusunda sizi bilgilendirecektir. Gebelik olu�tu�unda, progesteron 10-12 gebelik haftas�na dek devam edilir. Gebelik olmaz ise kesilir.
8. A�a��da an�lan durumlardan herhangi birisi olur ise saatden ba��ms�z olarak size verilen acil numaradan doktorunuzu aray�n�z:
a. �l�mekle 38 �C’den y�ksek ate�
b. A��r� vajinal kanama (bir miktar kanama olmas� normaldir)
c. �ok �iddetli ve devam eden a�r� (bir miktar a�r� olmas� normaldir)
d. Ard��k iki g�nde 1 kilodan fazla kilo art��
e. ��lemden 8-10 saat sonras�nda, artan a�r� ile birlikte, idrar yapamama

D�llenme (Fertilizasyon)

Mikroenjeksiyonu takiben 16. saatte yap�lan mikroskobik de�erlendirme ile ba�ar�yla d�llenen yumurtalar di�er yumurtalardan ayr�l�r. Ba�ar� ile d�llenen yumurtalar mikroskop alt�nda iki �ekirdek (2PN) olu�turduklar� g�zlenir.

�ekil 1

D�llenme i�leminin ger�ekle�medi�i yumurtalarda �ekirdek g�zlenmez (0 �ekirdek; 0 PN)

�ekil 2

Hatal� d�llenen yumurtalar mikroskop ile yap�lan de�erlendirmede tek �ekirdek (1 PN) (�ekil 3 ) ve ya �� ekirdek (3 PN) (�ekil 4) olarak ay�rt edilirler.

�ekil 3

�ekil 4

Standart t�p bebek uygulamas� sonras� ise ertesi g�n 16. saatte yumurtay� �evreleyen h�creler mekanik olarak temizlendikten sonra yukarda belirtilen �ekilde mikroskop yard�m�yla de�erlendirilir.

Embriyo Kalitesi

Embriyolar�n kalitesi d�llenme sonras� baz� �ekilsel (morfolojik) parametrelere g�re de�erlendirilir. Di�er baz� fakt�rler yan� s�ra, transfer edilen embriyo kalitesi, gebe kalma �ans�n� �nemli �l��de belirlemektedir. Bayan ya�� ve di�er baz� fakt�rlerin de embriyo kalitesi kadar gebelik i�in �nemli oldu�unu unutmamak gerekir. Her bir embriyo mikroskop alt�nda de�erlendirilerek embriyo kalitesi belirlenir. Her bir embriyo �� parametreye g�re de�erlendirilir:

1) H�cre say�s�;
2) H�crelerin e�it b�y�kl�kte olup olmamas�;
3) "Fragmantasyon" varl�� ve bunun embriyo hacmine g�re oransal y�zdesi.

Her bir embriyoda olabilecek h�cre say�s� 1-12 aras�d�r. Embriyoda h�cre say�s� artt�k�a, embriyonun o nisbette h�zl� b�l�nd��, dolay�s�yla gebelik �ans�n�n en y�ksek oldu�u d��n�l�r. Yumurta toplama sonras� 3. g�nde, 6 veya daha fazla h�cre say�s� varl�� iyi kaliteli embriyoyu g�sterir. 4 veya daha az say�da h�creli embryo transferi ile de, daha d��k �ansl� da olsa, gebelik elde edilebilir.

M�kemmel kaliteli embriyoda h�crelerin b�y�kl�kleri benzerdir ve fragmantasyon yoktur (�ekil 8). "Fragmantasyon", canl� olmayan h�cre art�klar�d�r. Fragmantasyon artt�k�a, embriyo kalitesi (grade) d��er ve gebelik �ans� azal�r.

�nitemizde kullan�lan gradeleme �u �ekildedir:

Grade 1	H�creler e�it b�y�kl�kte, fragmantasyon yok
Grade 2a	H�creler e�it b�y�kl�kte, %0-20 fragmantasyon var
Grade 2b	H�creler e�it olmayan b�y�kl�kte, fragmantasyon yok
Grade 2ab	H�creler e�it olmayan b�y�kl�kte, %0-20 fragmantasyon var
Grade 3	%30-50 fragmantasyon var
Grade 4	%50'nin �zerinde fragmantasyon var

Grade 1, 2, 3 embriyolar transfer edilebilir embriyolard�r.

Grade 1	Grade 2a	Grade 2b
Grade 2ab	Grade 3	Grade 4

Embriyo kalitesinin gebelik ba�ar�s� i�in �ok kaba bir g�sterge oldu�unu unutmamak gerekir. �yi kaliteli embriyo, her zaman i�in sa�l�kl� bir bebek i�in ideal genetik ve biokimyasal i�eri�i g�stermeyebilir. Embriyo kalitesinin saatler i�inde de�i�iklik g�sterebilece�ini de unutmamak gerekir. Bu nedenle hastalar�m�z�n embriyo kalitesi �zerinde, gere�inden fazla durmamalar�n� (ni�in grade 1 de�il ama 2; ni�in 8 h�cre de�il de 6 h�cre gibi) �neriyoruz. Unutulmamas� gereken husus, embriyo kalitesinin en �nemli g�stergesi olan sa�l�kl� bir �ocuk elde edilmesidir.

Embriyo Transferi

D�llenen yumurtaya embriyo denir. Embriyo transferi �o�u zaman yumurta toplama i�leminden 3 g�n sonra yap�l�r. Baz� �zel durumlarda, yumurta toplama i�leminden 5 g�n sonra transfer edilir (blastokist transferi).

T�p bebekde transfer edilen embriyo say�s� ile klinik gebelik elde edilmesi aras�nda direkt bir ili�ki vard�r. Transfer edilen embriyo say�s� artt�k�a gebelik �an� artmakta, bununla birlikte �o�ul gebelik orna� da atmaktad�r. �o�ul gebeliklerde ba�ta erken do�um olmakla birlikte �e�itli komplikasyonlar�n oran� artmaktad�r; bu nedenle ama� �o�ul gebelik �ans�n� artt�rmadan, gebelik �ans�n� en y�ksek elde etmektdir. �o�ul gebelik riski nedeni ile �o�u Avrupa �lkseinde transfer edilen embriyo say�s� konusunda kanuni s�n�rlama vard�r. �lkemizde Sa�l�k Bakanl�� taraf�nca transfer edilen embriyo say�s�nda s�n�rlama yoktur. Biz, �nite’mizde kad�n ya��, embriyo kalitesi ve daha �nce t�p bebek uygulama say�s�na g�re, hastan�n da bilgisi dahilinde trasnfer edilecek embriyo say�s�n� belirliyoruz. �zellikle 35 ya�� alt�nda iyi kaliteli 2 embriyo transfer etmekteyiz; bu hasta grubunda 3 embriyo transfer edilmesi, gebelik h�z�nda ilave katk� sa�lamaz iken, �o�ul gebelik orna�n� artt�rmaktad�r.

Baz� durumlarda 5. g�n trasnfer (blastokist) transferi yapmaktay�z. 3. g�nde en ez 3 adet Grade I embriyo (en iyi kalitede embriyo) varl�� durumunda, �ifti bilgilendirerek, blastokist trasnferi tercih ediyoruz. 5. g�n transferde 1-2 blastokist transferi tercih ediyoruz. Blastokist transferi ile elde edilen gebelik oranlar� , 3. g�n transferi ile benzerdir. Blastoksit transferinin, 3. g�n trasnferine g�re avantaj�, �o�ul gebelik oran�n�n daha d��k olmas�d�r (1 en fazla 2 blastokist transfer edildi�i i�in).

Embiyo transferi g�n� �zel bir haz�rl�k yapmaya gerek yoktur. Embriyo transferi genellikle �ok basit bir i�lem olup, haz�rl�k dahil, ortalama 5 dakika s�rer. Embriyo transferi i�in, �nce bir spekulum vajene yerle�tirilir, vajen �slak bir gazl� bezle usulune uygun temizlendikten sonra �zel k�lt�r s�v�s� ile rahim a�z� y�kan�r. Embriyolog transfer edilecek embriyolar� katetere y�kleyerek laboratuardan getirir ve transfer ger�ekle�tirilir. Genellikle a�r�s�z bir i�lem olsa da, nadiren hafif kramp tarz� a�r� olabilir. Anestezi hemen hi� gerekmez. �nite’de 1 saatlik istirahat sonras� hasta eve d�nebilir.

Yumurta toplama i�leminden 14 g�n sonra kanda gebelik testi (kanda beta-hCG) yap�l�r.

Gebelik Testi

Yumurta toplama i�leminden 14 g�n sonra kanda gebelik testi (kanda beta-hCG) yap�l�r. Adet ile uyumlu oldu�u d��n�len kanama olmu� olsa da gebelik testi mutlaka yap�lmal�d�r, ��nk� bazen gebelik olu�tu�u halda embriyonun rahim i�ine yataklanamas�na ba�l� vajinal kanama olabilir. 14. g�n, hafta sonuna denk gelir ise, pazartesinin beklenmesinin sak�ncas� yoktur.

Kaynak:www.anatoliatupbebek.com