Küresel ýsýnma nedir?   

Ýnsan tarafýndan atmosfere verilen gazlarýn sera etkisi yaratmasý sonucunda, dünya yüzeyinde sýcaklýðýn artmasýna küresel ýsýnma deniyor. Ýklim sisteminde vazgeçilmez bir yere sahip olan sera gazlarý, güneþ ve yer radyasyonunu tutarak, atmosferin ýsýnmasýnda baþlýca etkendirler. Sera gazlarýnýn bulunmamasý durumunda yeryüzünün sýcaklýðýnýn bugüne göre 30^oC daha soðuk olacaðý hesaplanmýþtýr. Son yýllarda atmosferde çeþitli insan aktivitelerinden kaynaklanan nedenlerle karbondioksit, metan, ozon ve di azot monoksit gibi gazlardan oluþan sera gazlarý, yeryüzü sýcaklýðýnda belirgin artmalara sebep oluyor. Sera etkisinin artmasý, troposferin ýsýnmasýnda, stratosferin de soðumasýnda en önemli etken olarak gösteriliyor.

Dünya sýcaklýðý deðiþiyor

Küresel ýsýnmanýn etkisi, hava sýcaklýklarýnýn dünyanýn her yerinde artmasý biçiminde olmayacak. Sýcaklýðýn artýþ oraný, orta enlemlerde ve ekvatorda, kutuplardakinden daha farklý olacak. Örneðin ekvatorda, bu artýþýn, dünya ortalamasýnýn çok altýnda olacaðý tahmin ediliyor. Aslýnda bu ýsýnma, dünya iklim sisteminde köklü deðiþimlere ve aþýrýlýklara yol açacak. Öyle ki, dünyanýn bazý bölgelerinde kasýrgalar, seller ve taþkýnlar gibi hava olaylarýnýn þiddeti ve sýklýðý artarken, bazý bölgelerde de uzun süreli, þiddetli kuraklýklar ve çölleþme olaylarý etkili olabilecek. Bunun yanýnda, sýcaklýk artýþýnýn kýþlarý, yazlara göre birkaç derece fazla olmasý bekleniyor. Benzer bir durum, geceyle gündüz arasýnda da görülecek. Gece sýcaklarýndaki artýþ, gündüz sýcaklýklarýndaki artýþtan fazla olacak. Bu durumda karalar, geceleri eskisi kadar soðumaya fýrsat bulamayacak. Yazla kýþ, geceyle gündüz arasýndaki sýcaklýk farkýnýn azalmasý, bütün dünyadaki rüzgâr çeþitlerini etkileyecek; fýrtýnalarýn yoðunluðu, gücü ve rotalarý deðiþecek.

Yaðýþ dönemleri, miktar ve türlerinin deðiþmesiyle artan sýcaklýk, daha çok buharlaþmaya ve buna baðlý olarak da daha çok bulut oluþmasýna yol açacak. Kýsaca söylemek gerekirse, dünyanýn iklimi daha sýcak, daha nemli ve bol yaðýþlý olacak.

Yeni yaðýþ düzeni

Küresel ýsýnmanýn önemli etkilerinden olan iklim kuþaklarýnýn kaymasý sonucu, yaðmur kuþaðý kuzeye doðru geniþleyecek. Ancak bu geniþleme sonunda yaðýþlar her bölgede artmayýp, belli bölgelerde yoðunlaþacak. Güney Avrupa'daki yaz yaðmurlarý azalýrken, Amerika, Avrupa ve Asya'nýn 55 Kuzey enleminin yukarýlarýnda kar yaðýþý artacak. Daha güneyde kar yaðýþý azalýrken, yaðmurlarda bir artýþ olacak; karýn toprakta kalma süresi azalacak. Þiddetli yaðmurlar daha sýk yaðacak ve daha çok su býrakacak.

Saðanak yaðýþlarýn artýþý, yüzey nemliliðini ve bitki örtüsünü etkileyecek. Bunun sonucunda suyun toprakta süzülmesi azalacak, seller artacak. Yeni yaðýþ düzeni, ekilebilecek alanlarýn kuzeye doðru geniþlemesine yol açacak. Daðlardaki buzullar ve kar örtüsünün azalmasýndan dolayý, hidrolojik sistemler ve toprak yapýsý çok etkilenecek.

     Ýnsan da tehlikede

Küresel ýsýnma, kalp, solunum yolu, bulaþýcý, alerjik ve diðer bazý hastalýklara sebep olacak. Sürekli sýcak hava, seller, fýrtýnalar gibi hava olaylarý, psikolojik rahatsýzlýklar, hastalýklara ve ölümlere yol açacak. Yeni alanlara yayýlan böcekler ve diðer hastalýk taþýyýcýlar, bulaþýcý hastalýklarýn çoðalmasýna neden olacak. Hava sýcaklýðýnýn artmasý ve su kaynaklarýndaki azalma, kolera tipi hastalýklarý yaygýnlaþtýracak. Üretimdeki bölgesel azalmalar sonucu, açlýk ve kötü beslenmede artýþlar görülecek. Böcek yumurtalarýnýn ölmesini saðlayan gece ve kýþ soðuklarýnýn hafiflemesi, önemli bir sorun olacak. Kimi bölgelerde þiddetli kuraklýk dönemlerinin ardýndan gelecek aþýrý yaðýþlar, virüs mutasyonlarýnýn artmasýna, buna baðlý olarak da sýtma gibi hastalýklarýn yayýlmasýna neden olacak. Öte yandan tarým bitkilerinde görülen hastalýklarda da sýcaklýkla birlikte artýþ gözlenecek.

Buzullarýn erimesi ve sýcaklýk artýþý, okyanuslardaki sularý genleþtirip, denizlerin seviyesini yükseltecek. Deniz seviyesinin yükselmesi, kýyýlardaki toprak kaybýnýn yaný sýra, kýyýlara yakýn temiz su kaynaklarýnýn denizle birleþmesine neden olacak. Artan buharlaþma yüzünden göl ve ýrmaklarda meydana gelecek su kaybý, 21. yüzyýlýn en önemli meselelerinden biri olacak. Tatlý su kaynaklarýnýn kalitesinde, tuzlu su karýþýmý nedeniyle azalma olacak.

Tarým, turizm ve diðer ekonomik aktiviteler bu durumdan olumsuz etkilenecek; geliþmekte olan birçok ülkede yerli halkýn beslenme ve yakýt kaynaklarý yok olacak. Yüksek deniz seviyesi, yüksek gel-git, kuvvetli dalga ve tsunami gibi riskli doða olaylarýna sebep olacak. Deniz seviyesindeki yükselmesiyle düz alanlar seller altýnda kalarak, kýyýlardaki üretim alanlarý zarar görecek. Bunun sonucu milyonlarca insan kýyý alanlarý ve küçük adalardan göç edecek. Kurak bölgelerdeki çiftçiler daha çok sulama yapýp, daha fazla tarým ilâcý kullanacaklarýndan, bu bölgelerde tarýmsal etkinliklerin maliyeti artacak. Geliþmekte olan ülkelerin kurak ve yarý kurak alanlarý, bazý kýyý alanlarý, deltalar ve küçük ada gibi bölgeleri tehlike altýnda kalacak. Kýrsal alanlarda doðal kaynaklarýn verimliliðindeki gerileme sonucu, kýrsal alandan kente göç hýzlanacak.

KÜRESEL ÝKLÝM DEÐÝÞÝMÝ VE KÜRESEL ISINMA

Doðal çevreyi þekillendiren canlýlarýn yaþamýný yönlendiren ve kontrol eden iklim, bir yerde uzun bir zaman diliminde yaþanan hava olaylarýnýn (ortalama ve ekstrem) bitini olarak tanýmlanýr.

Ýklimi atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosferin kendi aralarýndaki karmaþýk iliþki ve etkileþimler sonucu oluþan doðal bir sistem olarak nitelendirmek gerekir.

Þekil 1

Ýklim sisteminin düzenli bir doðal denge içinde çalýþmasý ancak bu sistemi oluþturan unsurlarýn arasýndaki iliþkilerin olmasý gerektiði (beklendiði) gibi düzenli ve dengeli bir biçimde devamýyla mümkündür. Aksi takdirde iklimde bir bozulma baþka bir deyiþle bir deðiþim söz konusu olacaktýr.

Nitekim dünyamýzýn yaklaþýk 4.5 milyarlýk jeolojik tarihi tarihi boyunca ikilim sistemini sistemini oluþturan unsurlarýn bozulmasý sonucu iklimde farklý dönemlerde, farklý þekilde ve ölçekte büyük deðiþmeler olmuþtur. Milyonlarca yýl süren sýcak ve soðuk dönemler birbirini izlemiþtir.

Þekil 2

Doðal olarak bu deðiþmeler sadece sýcaklýk ve yaðýþ

koþullarýyla sýnýrlým kalmamýþtýr. Buzul (kara;deniz)hareketleri

ve deniz seviyesindeki oynamalar yeryüzünün görünümünü ve ekolojik

 sistemleri defalarca deðiþtirmiþtir.

Þekil 3

Atmosfer bilimcilerin büyük bir kýsmý 20. yüzyýl ortalarýna kadar iklimdeki bu deðiþimleri yalnýzca doðal etkenler ve süreçlerden kaynaklandýðýný varsaymýþlardýr. Ancak 1960’lardan sonra bu yaklaþým deðiþmiþ, doðal nedenleri yanýnda,insanlýk tarihiyle beraber insanlarýn çeþitli etkinliklerinde iklim sistemi üzerinde etkileri, olabileceði fikri hakim olmuþtur.

Nitekim Birleþmiþ Milletler  “Ýklimi Deðiþikliði Çerçeve Sözleþmesi”nde iklim deðiþikliði; “Karþýlaþtýrýlabilir bir zaman diliminde gözlenen doðal iklim deðiþkenlikleri ile doðrudan ya da dolaylý olarak küresel atmosferin doðal yapýsýný bazen insan etkinlikleri sonucunda iklimde oluþan deðiþiklerin bütünü” olarak tanýmlanmýþtýr.

Tanýmdan da anlaþýlacaðý gibi doðanýn evrimi gereði iklimi oluþturan unsurlar arasýndaki iliþkilerin doðal nedenlerle bozulmasý kaçýnýlmazdýr. Zaten insanlarýn doða üzerinde etkili olduðunu ve onu yönlendirebileceðini sandýðý zaman kadar olan dönemde iklim tartýþmasýz doðal olaylar sonucu deðiþmiþtir. Ancak tanýmda insan etkinliklerinden kaynaklanan olaylar sonucunda da iklimde deðiþmelerin olabileceði belirtilmektedir.

Yapýlan çalýþmalar özellikle sanayi devriminden beri, insanlarýn iklim üzerindeki olumsuz etkilerinin hýzla artmakta olduðunu göstermektedir. O günden bu güne olan hýzlý nüfus artýþý ve sanayileþme çarpýk yerleþme ve kentleþme, arazinin yanlýþ kullanýmý ve doðal çevrenin bozunmasý, aþýrý enerji üretimi ve tüketimi, ozon tabakasýndaki incelme,atmosfere salýnan partiküler maddeler, ormansýzlaþma ve özellikle de çeþitli kaynaklardan çevreye verilen sera gazlarýndaki artýþýn neden olduðu küresel ýsýnma bölgesel ve küresel ölçekte iklimi etkilemiþtir.

B.M Hükümetler Arasý Ýklim Deðiþikliði Paneli (IPCC) 1995 2. Deðerlendirme programýnda, geçtiðimiz yüzyýlda görülen iklim deðiþikliði üzerinde insan etkinliklerinin büyük rolü olduðu belirtilmiþtir. Hatta insanlarýn etkisiyle oluþabilecek iklim deðiþikliðine baðlý olarak yaþanacak doðal afetlerin ve bunlarýn yaratacaðý ekolojik, ekonomik ve sosyal sorunlarýn 21.yüzyýlda yaþanacak sorunlarýn en aðýrý olacaðý vurgulanmýþtýr.

Ýnsanlarýn çeþitli etkinliklerinden kaynaklanan sera gazlarý

(CO_2, CH_4, N₂O, CFCs v.b) emisyonlarýnýn güçlendirdiði,

 atmosferin “Doðal Sera Etkisi” ve buna baðlý olarak ortaya

çýkan “Küresel Isýnma” iklim çalýþmalarýn da üzerinde

durulmasý gereken konularýn en baþýnda gelmektedir.

KÜRESEL ISINMA

Atmosferin ve yeryüzünün ýsýnmasý “Doðal Sera Etkisi” sayesinde olmaktadýr. Güneþten gelen enerji ile uzaya geri verilen enerjinin denk olmasý atmosferin doðal yapýsýný korunmasýyla mümkündür. Atmosferdeki sera gazlarýnýn oranlarýnda olan bir deðiþime ýsý atmosferin mevcut doðal dengesini bozmaktadýr. Buda küresel boyutta sýcaklýðýný artmasýna yada azalmasýna neden olmaktadýr.

Sera etkisi; atmosferde bulunan ve sera gazlarý olarak adlandýrýlan, karbon dioksit (CO₂), metan (CH₄), di sazotmonoksit (N₂O), kloroflorokarbonlar (CFCs) gibi gazlar güneþten doðrudan gelen kýsa dalgalý ýþýnlarý (ultraviole)’ýn büyük bir kýsmýný doðrudan geçirirken yeryüzünün ýsýnmasýndan sonra atmosfere geri verilen uzun dalgalý ýþýnlar (kýzýl ötesi)’ýn büyük bir kýsmýný tutmaktadýr. Atmosferin bu özelliðine “Doðal Sera Etkisi” denir.(ÞEKÝL 3). Ýþte yeryüzü ve atmosferin ýsýnmasý daha çok sera gazlarý tarafýndan tutulan bu yer radyasyonu sayesinde olmaktadýr.

Doðal olarak yerden verilen bu enerjinin ne kadar büyük bir kýsmý atmosfer tarafýndan tutulursa atmosferin sera etkisi güçlenecek ve atmosferdeki dolayýsýyla yeryüzündeki sýcaklýk o kadar artacaktýr. Bu da atmosferdeki doðal sera gazlarýnýn miktarýndaki artýþla mümkündür.

Güneþ, atmosfer ve yeryüzü arasýndaki bu enerji iliþkisi týpký tarýmsal yapýlan bir seradakine benzediðinden bu olaya “Atmosferin Sera Etkisi” denmektedir.

Fosil yakýtlarýn aþýrý kullanýmý, onlarýn tahribi, yanlýþ arazi kullanýmý, Doðal kaynaklarýn bilinçsizce tüketimi ve atmosfere salýnan sera gazlarý ile hýzlý nüfus artýþý, sanayi devriminden beri hýzla atmosferin, dolayýsýyla iklim sisteminin doðal yapýsýnýn bozulmasýna neden olan olaylardýr. Özellikle atmosferde biriken sera gazlarýnýn atmosferin doðal sera etkisini kuvvetlendirdiði, küresel ortalama sýcaklýkta görülen artýþýn bundan kaynaklandýðý iddia edilmektedir.

IPPC’nin Deðerlendirme Raporlarýna, WMO’nun 2003 yýlýnda basýlan 952 sayýlý küresel ýsýnmaya baðlý yayýnýna ve diðer bazý kaynaklara göre, 1860 yýlýndan günümüze kadar iklimde gözlenen önemli küresel deðiþiklikler aþaðýdaki þekilde özetlenebilir.

• Dünyanýn deðiþik bölgelerinde atmosfer davranýþý ile fauna ve floradaki deðiþikler iklimde olan deðiþmenin en büyük kanýtýdýr.
• Meteorolojik gözlemlere göre yeryüzü ve troposfer ýsýnmýþ stratosfer ise soðumuþtur.
• Günlük maksimum ve minimum sýcaklýklarda bir artýþ olmuþtur. Ancak ortalama minimumlardaki artýþ daha fazladýr.
• Eski iklim kayýtlarýna göre, 20.yüzyýlda görülen ýsýnmanýn süresi ve deðeri, son 1000 yýlýn herhangi bir döneminde görülenden daha fazladýr.
• 20.yüzyýl 1000 yýlýn en sýcak yüzyýlýdýr. 1990’lý yýllar en sýcak 10 yýl,1998 en sýcak yýl, 2001 ise, ikinci en sýcak yýldýr.
• Küresel, yýllýk ortalama sýcaklýk 1990 yýlýndan 1998 yýlýna kadar yaklaþýk 0,7^˚C artmýþtýr.
• Küresel yýllýk ve mevsimlik ortalama sýcaklýklar 1979-1998 döneminde bundan önceki herhangi bir dönemdekinden daha hýzlý bir biçimde artmýþtýr.
• 20.yüzyýlýn baþýndan beri Kuzey Yarým Küre’nin Doðu Asya dýþýndaki, orta ve yüksek enlemlerinde geniþ karalar üzerindeki bulut kapalýlýðý %2 oranýnda artmýþtýr. Buna paralel olarak da buralarda yaðýþlarda hýzlý bir artýþ olmuþtur.
• Geniþ karalar üzerinde küresel boyutta daha fazla bir ýsýnma gözlenmiþtir.
• 1970’lerden beri süren çalýþmalarda, elde edilen yapay uydu görüntüleri deðerlendirilerek artan sýcaklýða paralel olarak deðiþik bölgelerdeki kar örtüsünde bir azalma, buzullarda ise incelme ve geriye çekilme görülmüþtür.
• 20.yüzyýl boyuca deniz seviyesinde yýlda ortalama 1.0 ile 2.0 mm arasýnda bir yükselme gözlenmiþtir.

Son yýllarda Dünyanýn bazý bölgelerinde daha çok hissedilen ve belirlenen iklim deðiþikliði özellikle de sýcaklýk artýþý, birçok fizik ve sistemleri etkilemiþtir.

Bunun önemli sonuçlarýný aþaðýdaki þekilde özetlemek mümkündür

• Orta enlemler yüksek enlemlere doðru geniþlemektedir.
• Bazý bitki ve hayvanlarýn sayýsý azalmýþtýr.
• Yeryüzü ve troposferdeki sýcaklýk artýþý nedeniyle kar ve buz örtüleri alansal ve hacimsel olarak azalmýþtýr.
• Nehirlerde ve göllerde geç donma, erken çözülme gözlenirken, buzullarda bir gerileme görülmüþtür.
• Geçen 30 yýl içinde dünyanýn farklý bölgelerinde olaðanüstü hava olaylarý yaþanmýþtýr.
• Küresel boyutta geçen 10 yýl boyunca atmosfer kökenli afetlerin sayýsý iki kat artmýþtýr.
• Birçok tropikal hastalýk yüksek enlemlere ve kutuplara doðru yayýlmýþ, salgýn hastalýklarda geliþen teknolojiye raðmen bir artýþ olmuþtur.
• 1861 yýlýndan beri yapýlan sýcaklýk ölçümlerine göre, 1998 yýlýndan sonra en sýcak yýl olan 2001 yýlýnda 2371 kiþi yaþamýný yitirmiþ, 13 milyar ABD dolarý ekonomik kayýp olmuþtur.
• Sýcak kuþaðýn kutuplara doðru kaymasý sonucunda mevcut ekosistemler kendilerini yeni koþullara uydurmak durumunda kalacak, belki de birçok canlý türü yok olacaktýr.
• Yaðýþ rejiminde deðiþikliðin görüldüðü yerler ile yaðýþýn þiddetinde ve miktarýnda artýþ görülen yerlerde sel, çýð, kütle hareketleri gibi daha birçok doðal afetin sayýsýnda ve þiddetinde büyük artýþ olacaktýr.
• Uzun süreli yaðýþ azlýðý nedeniyle, dünyanýn birçok bölgesinde daha etkili kuraklýk ve çölleþme gibi iklim kökenli doðal afetler yaþanacaktýr.
• Deniz seviyesinde olabilecek yükselmeler nedeniyle, dünya nüfusunun büyük bir bölümünün yaþandýðý alçak kýyý ovalarý ile deltalar sular altýnda kalacaktýr.

Yine deniz seviyesinde görülecek yükselmeden dolayý biyolojik çeþitlilik büyük zarar görecektir. Çünkü kýyý alanlarý biyolojik çeþitliliðin en fazla görüldüðü yerlerdir. 

• Bazý bölgelerde yaygýn olarak yaþanacak daha sýcak, nemli ve yaðýþlý iklim koþullarý, zararlý mikroorganizmalarýn üremesine ve çoðalmasýna neden olacaktýr.
• Daha sýk yaþanacak ekstrem sýcaklýklar (sýcak dalgalarý, soðuk baskýlarý) insanlar baþta olmak üzere bütün canlýlarýn yaþamýný olumsuz yönde etkileyecektir.
• Küresel sýcaklýktaki (kara ve deniz yüzey sýcaklýðý) artýþ bölgeler arasýndaki oluþacak büyük sýcaklýk farklarý Tropikal ve Orta kuþak fýrtýnalarý ile orajlarýn sýklýðýný ve þiddetlerini arttýracak etki alanlarýný deðiþtirecektir.
• Kuzey ve Güney ülkeleri arasýndaki ekonomik uçurum daha derinleþecek, yoksul ülkeler daha da yoksullaþacaktýr. Bunun sonucunda doðal kaynaklar fazla kullanýlacak ve oluþacak doðal afetler daha çok can ve mal kaybýna neden olacaktýr.

Yine yukarýdaki açýklamalardan da anlaþýlacaðý gibi, IPCC’nin senaryolarýndan baþka, bazý atmosferik iklim modelleri de, gelecekte görülebilecek iklim üzerinde deðiþik sonuçlara varmaktadýr. Bunlarýn birçoðu Doðu Akdeniz Havzasýný ve Türkiye’yi de içine alan suptropikal kuþaðýn büyük bir bölümünde, özellikle kýþ yaðýþlarýnýn azalacaðýný göstermektedir.

Görüleceði gibi, iklimindeki bu güne kadar olan deðiþikliðin ortaya konulmasý ve gelecekte görülebilecek deðiþiklikleri incelenmesi amacýyla, IPCC çerçevesinde BM tarafýndan görevlendirilen bilim adamlarýnýn hazýrladýðý rapordan ve diðer kaynaklarca yapýlan çalýþmalardan ürkütücü bir sonuç ortaya çýkmaktadýr.

Ýklimde doðal ve/veya beþerî nedenlere baðlý olarak olabilecek deðiþmeler; fizikî çevrenin bozulmasýna, birçok ekosistemin yok olmasýna, deniz seviyesinin yükselmesine ve ekstrem hava olaylarýnýn görülmesine neden olacaktýr. Bunun sonucunda baþta insanlar olmak üzere bütün canlýlar, yeni iklim koþullarýna uymakta zorlanacak, belki de canlýlarýn önemli bir kýsmý yok olacaktýr. 

Küresel Isýnma ve Türkiye

Daha önce de açýklandýðý gibi, küresel boyutta olabilecek bir sýcaklýk artýþýna baðlý olarak, iklimde önemli deðiþmeler olacaktýr. Bu deðiþmenin sonuçlarý kara ve deniz buzullarýnýn erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, iklim kuþaklarýnýn sýnýrlarýnýn deðiþmesi, ekstrem meteorolojik olaylarýn ve bunlara baðlý doðal afetlerin artmasý þeklinde görülecektir.

Bu olaylar bölgesel ve zamansal olarak çok deðiþik biçimde ortaya çýkacaktýr. Örneðin, dünyanýn bazý bölgelerinde görülen kasýrgalar, kuvvetli yaðýþlar ile bunlara baðlý olarak oluþan seller ve taþkýnlar gibi meteorolojik afetlerin þiddetinde ve frekansýnda artýþ olurken, bazý bölgelerinde uzun süreli ve þiddetli kuraklýklarla birlikte çölleþme görülebilecektir.

Türkiye, suptropikal kuþak, kýtalarýnýn batý bölümünde görülen Akdeniz iklim bölgesinde bulunmaktadýr. Üç yaný denizlerle çevrili, ortalama yükseltisi 1100 m civarýnda ve çok farklý topografik ve orografik yapýya sahip bir ülkedir. Ayrýca Türkiye’yi bilinen hemen bütün hava kütleleri etkilemektedir. Türkiye, genel olarak Akdeniz iklim kuþaðýnda yer almakla birlikte, birçok alt iklim tipinin de yaþandýðý bir ülkedir. Türkiye bu karmaþýk iklim yapýsý içinde, iklim deðiþikliðinden en fazla etkilenebilecek ülkelerin baþýnda gelmektedir.

Ülkemiz özellikle küresel ýsýnmaya baðlý olarak görülebilecek, su kaynaklarýnýn azalmasý, orman yangýnlarý, kuraklýk ve çölleþme ile bunlara baðlý ekolojik bozulmalardan etkilenecektir. Türkeþ ve diðerleri (2001) ne göre olasý bir iklim deðiþikliðinin ülkemizde neden olabileceði çevresel ve sosyo-ekonomik sorunlar aþaðýdaki þekilde özetlenebilir:

• Sýcak ve kurak devrelerin süresindeki ve þiddetindeki artýþ, kuraklýk ve çölleþme ile tuzlanma ve erozyon gibi olaylarý hýzlandýracaktýr.
• Ýklim kuþaklarýnýn kuzeye kaymasý sonucu Türkiye, daha sýcak ve kurak iklim koþullarýnýn etkisinde kalabilecektir.
• Türkiye’nin mevcut su kaynaklarý sorununa yeni sorunlar eklenecek, içme ve kullanma suyunda büyük sýkýntýlar yaþayacaktýr.
• Tarýmsal üretim potansiyeli deðiþebilecektir. (Bu deðiþiklik bölgesel ve mevsimsel farklýlýklarla birlikte, türlere göre bir artýþ yada azalýþ biçiminde olabilir).
• Karasal ekosistemler ve tarýmsal üretim sistemleri, zararlýlardaki ve hastalýklardaki artýþtan zarar görebilecektir.
• Sýcaklýktaki artýþ insan ve hayvan saðlýðý üzerinde olumsuz etkiler yapacak, aþýrý sýcaktan kaynaklanan hastalýk ve ölüm oranlarý artacaktýr.
• Deniz seviyesi yükselmesine baðlý olarak Türkiye’nin yoðun yerleþme, turizm ve tarým alanlarýnýn yer aldýðý alçak alanlarý su altýnda kalacaktýr.
• Mevsimlik kar ve kalýcý kar-buz örtüsünün kapladýðý alanlarda, erimelere baðlý olarak kar çýðlarý, sel ve taþkýn olaylarýnda artýþ olacaktýr.
• Deniz akýntýlarýndaki deðiþmeler, deniz ekosistemleri üzerinde olumsuz etkiler yaratacak, deniz ürünleri azalacaktýr.

Þüphesiz küresel iklimde görülebilecek bir deðiþiklik, Türkiye’nin deðiþik bölgelerini farklý biçimde etkileyecektir. Türkiye’nin özellikle çölleþme tehdidi altýndaki yarý kurak ve yarý nemli özelliðe sahip; Ýç Anadolu, Güneydoðu Anadolu, Ege ve Akdeniz bölgelerinde tarým, ormancýlýk ve su kaynaklarý açýsýndan daha olumsuz sonuçlar görülecektir. Son yýllarda Türkiye ormanlarýnda toplu aðaç kurumalarýnýn, zararlý böcek salgýnlarýnýn ve yangýnlarýn arttýðý bilinmektedir. Ýklim deðiþikliðine baðlý olarak kuraklýk derecesinin artmasý, bu olaylarý daha da hýzlandýracaktýr.

Türkeþ ve diðerleri (1996)’nin yapmýþ olduðu çalýþmalarýnýn sonuçlarýna göre: Türkiye’de büyük kentlerde genel olarak gece sýcaklýklarýnda bir artýþ, gündüz sýcaklýklarýnda ise bir azalýþ eðilimi gözlenmiþtir. 1970’li yýllardan itibaren bütün Doðu Akdeniz Havzasýnda olduðu gibi Türkiye’de de kýþ yaðýþlarýnda bir azalma olmuþtur. En þiddetli kuraklýk olaylarýnýn 1973, 1977, 1989 ve 1990 yýllarýnda yaþandýðý tespit edilmiþtir.

                                                                                                                             Öðretim Görevlisi  Þengün SIPAHÝOÐLU

GAZÝ  ÜNÝVERSÝTESÝ